Op 1 september 2024 werd de deur voor tienduizenden jonge Belgen op slot gedraaid. Niet letterlijk, maar digitaal: de minimumleeftijd voor alle vormen van kansspelen – online en offline – ging van 18 naar 21 jaar. Ik volgde de discussie al jaren, en toch was de impact groter dan ik had verwacht. Niet zozeer door de maatregel zelf, maar door wat er daarna gebeurde met de groep die plotseling buitenspel stond.
België is met deze stap een van de weinige Europese landen die de leeftijdsgrens voor gokken boven de 18 heeft getrokken. De redenering van de wetgever is helder: neurologisch onderzoek toont aan dat het brein van jongvolwassenen tot de leeftijd van 25 nog in ontwikkeling is, met name op het gebied van impulscontrole en risicobeoordeling. Die wetenschap overtuigde de Belgische overheid ervan dat 18 te jong is om weloverwogen gokbeslissingen te nemen.
Speel volgens de regels op de startpagina.
Waarom de leeftijd is verhoogd van 18 naar 21
Het debat begon niet met cijfers maar met verhalen. Hulpverleners rapporteerden een toename van jongvolwassenen met gokproblemen, mede aangejaagd door de explosie van online gokken tijdens de pandemie. De combinatie van eenvoudige toegang, agressieve reclame – destijds nog niet verboden – en de financiële onzekerheid van de covidperiode creëerde een perfecte storm. De wetgever reageerde, niet met nuance maar met een hard grensgetal: 21.
De keuze voor 21 was niet willekeurig. Het is de leeftijd die de VS hanteren voor alcohol en die België nu ook voor kansspelen heeft gekozen. Er werden alternatieven overwogen – een geleidelijke opbouw van toegang, gedifferentieerde leeftijdsgrenzen per speltype – maar uiteindelijk won de eenvoud van een uniforme grens. Een getal is handhaafbaar; gradaties zijn dat minder.
De beschikbare cijfers ondersteunen de zorgen die aan de verhoging ten grondslag lagen. Onderzoek door DataSynergy in opdracht van de Kansspelcommissie toonde dat 84% van de jongeren tussen 18 en 30 op gereguleerde sites speelde, maar dat 28% daarnaast ook illegale sites gebruikte. Die overlap – legaal en illegaal door elkaar – suggereert dat jongvolwassenen minder scherp onderscheid maken tussen legale en illegale aanbieders, wat het risico op problematisch speelgedrag vergroot.
Wat de cijfers niet laten zien, is het persoonlijke verhaal. Ik sprak met een 20-jarige student die vertelde dat hij op zijn achttiende was begonnen met sportweddenschappen bij een legale bookmaker, binnen een jaar zijn controle verloor, en uiteindelijk via EPIS zichzelf liet uitsluiten. De leeftijdsverhoging kwam voor hem te laat, maar hij steunde de maatregel: “Als ik op mijn achttiende niet had kunnen beginnen, was het nooit zo ver gekomen.”
Hoe verifiëren casino’s je leeftijd?
De technische uitvoering van de leeftijdsverificatie is een van de sterkste elementen van het Belgische systeem. Waar veel landen vertrouwen op zelfverklaring – “Vink aan dat je 18+ bent” – eist België een waterdichte identiteitscontrole die vrijwel onmogelijk te omzeilen is binnen het legale circuit.
De standaardmethode is verificatie via itsme, de Belgische digitale identiteitsapp die gekoppeld is aan je rijksregisternummer. Bij registratie bij een legaal casino of bookmaker doorloop je een itsme-verificatie die je naam, geboortedatum en rijksregisternummer controleert tegen de bevolkingsregisters. Geen ruimte voor valse informatie, geen mogelijkheid om een verjaardatum aan te passen.
De verificatie vindt plaats bij de registratie, niet bij elke login. Zodra je account is geverifieerd en je leeftijd bevestigd, kun je inloggen met je gebruikelijke credentials. Maar het systeem controleert ook doorlopend: als je profiel gekoppeld is aan een rijksregisternummer dat aangeeft dat je jonger dan 21 bent, word je simpelweg niet toegelaten – ongeacht wat je invult bij de registratie.
Bij Payconiq-stortingen vindt geen aanvullende leeftijdscontrole plaats door Payconiq zelf. De controle ligt bij het casino: je kunt alleen storten als je account is geverifieerd, en je account wordt alleen geverifieerd als je aan de leeftijdsvereiste voldoet. Het is een keten van controles waarbij elke schakel afhankelijk is van de vorige.
Fysieke casino’s en speelhallen controleren de leeftijd bij de ingang, doorgaans via een identiteitskaart of eID-scan. De combinatie van digitale verificatie online en fysieke controle offline maakt het systeem redelijk waterdicht – althans binnen het legale circuit. De achilleshiel, zoals we zo zullen zien, is dat het systeem geen controle heeft buiten zijn eigen grenzen.
Jongeren en de vlucht naar illegale sites
Dit is het ongemakkelijke hoofdstuk dat elke beleidsmaker liever overslaat. De leeftijdsverhoging beschermt jongeren die zich aan de regels houden, maar het duwt een deel van de doelgroep naar platforms zonder enige bescherming.
De cijfers zijn ontnuchterend: ongeveer 65% van de mannelijke spelers tussen 18 en 21 in België speelt op niet-gelicentieerde sites. Dat is niet een klein percentage dat tussen de mazen van het net glipt – het is de meerderheid van de mannelijke doelgroep. De leeftijdsverhoging heeft voor deze groep niet geleid tot minder gokken, maar tot gokken op platforms waar geen verliesgrens geldt, geen zelfuitsluiting mogelijk is, en geen identiteitscontrole plaatsvindt.
Het mechanisme is voorspelbaar. Een 19-jarige die wil wedden op voetbal, wordt geweigerd bij elke legale Belgische bookmaker. Een Google-zoekopdracht later vindt hij tientallen buitenlandse sites die geen leeftijdscontrole vragen. Ze accepteren cryptocurrency of e-wallets waar geen bankverificatie voor nodig is. Ze bieden bonussen die in België verboden zijn. En ze hebben geen enkel mechanisme om problematisch speelgedrag te detecteren of te begrenzen.
Ik ben geen tegenstander van de leeftijdsverhoging. De wetenschappelijke onderbouwing is solide, en de intentie – jongvolwassenen beschermen – is waardevol. Maar de maatregel werkt alleen als ze vergezeld gaat van effectieve handhaving tegen illegale aanbieders. Zonder die handhaving verschuift het probleem van het legale naar het illegale circuit, en dat is objectief erger voor de betrokken jongeren.
De paradox is schrijnend: een maatregel die is ontworpen om jongvolwassenen te beschermen, drijft een deel van hen naar platforms waar de schade potentieel veel groter is. De wekelijkse verliesgrens van 200 euro die bij legale operatoren geldt? Bestaat niet op illegale sites. De zelfuitsluiting via EPIS? Onbereikbaar voor iemand die op een Curacao-gebaseerd platform speelt. De identiteitscontrole die het systeem maakt tot een van de veiligste ter wereld? Irrelevant zodra je buiten het systeem stapt.
Zonder correcte registratie en online casino registratie in België kom je niet ver.
Een uitgebreider overzicht van de volledige Belgische gokwetgeving en alle hervormingen vind je in ons artikel over wetgeving online gokken in België.
